Muốn trái vườn nhà tới tay người ở xa còn ngon, cần đúng ba thứ: hái đúng độ cho quãng đường (loại chín tiếp như xoài, bơ, chuối, mít thì hái già còn cứng; loại không chín tiếp như nhãn, bưởi thì hái chín tới, chọn trái chắc), đóng thùng thoáng khí nhưng chèn chặt để trái không lăn, và chọn cách gửi có thời gian đi ngắn nhất, ít lần bốc xếp nhất. Trái dập trên đường thường không phải do thùng yếu mà do trái chín quá hoặc bị lăn trong thùng.
Gửi trái là một phần quen thuộc của chuyện làm chủ vườn khi sống xa, hoặc khi con cháu đi học, đi làm ở thành phố. Một thùng xoài, mấy trái bưởi gửi lên phố mang nhiều hơn giá trị của trái. Vì thế cũng đáng để gửi cho đúng, tránh cảnh mở thùng thấy nửa số trái thâm, chảy nước.
Chọn trái để gửi: độ già, độ lành và loại nào nên gửi
Nguyên tắc số một: chỉ gửi trái lành, không trầy, không dập, không có dấu hiệu sâu bệnh. Một trái hỏng trong thùng đóng kín vài ngày trên đường sẽ kéo theo những trái quanh nó. Trái đẹp nhất để biếu và gửi xa, trái trầy giữ lại ăn ở nhà.
Với loại chín tiếp, hái khi trái đủ già nhưng còn cứng, để trái chín trên đường hoặc ở nhà người nhận. Xoài, bơ, chuối, đu đủ, na, hồng xiêm đều nên gửi theo cách này. Mít và sầu riêng hái già, gửi khi chưa toả mùi; nếu đã thơm rồi thì chỉ nên gửi quãng ngắn. Với loại không chín tiếp, hái khi trái đã đạt nhưng chọn trái chắc, vỏ lành: bưởi, cam là loại gửi xa tốt nhất của vườn nhà; nhãn, vải, chôm chôm gửi được quãng ngắn, một hai ngày, đi kèm làm lạnh nếu có.
Một số trái không nên gửi xa hoặc chỉ gửi khi có điều kiện tốt: trái chín mềm như đu đủ chín, na chín, xoài chín; trái dễ dập như ổi chín, mận; trái có mùi mạnh như sầu riêng chín nếu đi phương tiện công cộng. Gửi những thứ này thường là gửi rủi ro cho cả người vận chuyển lẫn người nhận.
Đóng thùng trái cây đúng cách
Các bước dưới đây áp dụng cho thùng carton gửi xe khách, chuyển phát hay tự mang theo.
- Làm nguội và để ráo trái trước khi đóng. Trái hái buổi sáng, đóng thùng vào chiều tối. Đóng trái còn nóng hoặc còn ướt là nguyên nhân hàng đầu khiến trái thối trong thùng.
- Chọn thùng carton cứng, có lỗ thoáng. Thùng đựng trái cây có sẵn lỗ hai bên là tốt nhất. Thùng không có lỗ thì khoét vài lỗ nhỏ ở hai bên hông, tránh khoét ở đáy và nắp.
- Bọc từng trái. Giấy báo cũ, giấy mềm hoặc lưới xốp bọc trái giúp trái không cọ xát nhau, hút bớt ẩm và hạn chế lây hỏng giữa các trái.
- Lót đáy và chèn khe. Lót một lớp giấy vụn, rơm khô hoặc lá chuối khô ở đáy. Xếp trái nằm sát nhau, chèn giấy vào mọi khe để lắc thùng không nghe tiếng trái lăn.
- Không nhồi quá đầy. Lớp trên cùng thấp hơn miệng thùng một chút, phủ giấy rồi mới đóng nắp. Nắp ép lên trái làm dập lớp trên.
- Dán kín và ghi rõ. Ghi tên người nhận, ghi chú hàng trái cây dễ dập, đặt đúng chiều. Không bọc kín cả thùng bằng ni lông.
Với bưởi, cam, có thể xếp nhiều lớp vì trái cứng; với xoài, bơ thì không quá hai ba lớp. Nhãn, vải gửi theo chùm trong túi giấy đặt trong thùng, nếu đi đường dài thì kèm túi đá gel bọc kỹ để nước không chảy vào trái.
Chọn cách gửi phù hợp
Mỗi cách gửi có ưu nhược riêng. Chọn theo quãng đường, loại trái và việc người nhận có ra nhận kịp không.
| Cách gửi | Hợp với | Ưu điểm | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tự mang theo khi về phố | Mọi loại trái, kể cả trái dễ dập | Kiểm soát được cách để, không bị quăng quật | Để thùng trong khoang mát, không để cốp xe nắng nóng |
| Gửi xe khách | Quãng vài trăm cây số, trái cứng | Nhanh, thường tới trong ngày | Người nhận phải ra bến đúng giờ; thùng có thể bị xếp chồng |
| Chuyển phát nhanh | Trái cứng như bưởi, cam, xoài già | Giao tận nhà | Nhiều lần bốc xếp; hỏi trước dịch vụ có nhận trái cây không |
| Gửi qua người quen đi cùng chuyến | Quãng ngắn, số lượng ít | Được để ý cẩn thận | Đừng nhờ mang trái có mùi mạnh |
| Máy bay | Đi xa, trái cứng, số lượng ít | Nhanh nhất | Nhiều hãng hạn chế trái có mùi mạnh; kiểm tra quy định hãng trước |
Với xe khách và chuyển phát, nên hỏi trước người gửi quen ở địa phương xem nhà xe hay dịch vụ nào giữ hàng cẩn thận, giờ nào xe chạy để trái không phải nằm chờ lâu ở bến. Một thùng xoài nằm qua một trưa nắng ở bãi xe có thể chín ép và hỏng trước khi tới nơi.
Tính ngược thời gian: từ lúc hái tới lúc người nhận ăn
Cách dễ nhất để không gửi sai độ chín là tính ngược. Bắt đầu từ ngày người nhận muốn ăn hoặc muốn đem đãi, trừ đi thời gian trái cần để chín sau khi tới nơi, trừ thời gian trên đường, trừ thời gian làm nguội và đóng thùng. Kết quả là ngày nên hái. Ví dụ giả định: con cháu muốn có xoài ăn vào cuối tuần, xe khách đi mất một ngày, xoài cần ba bốn ngày để chín ở nhiệt độ phòng, thì hái xoài già còn cứng vào khoảng giữa tuần trước đó là vừa.
Thời gian trên đường không chỉ là thời gian xe chạy. Tính cả lúc thùng nằm chờ ở bến, ở kho, lúc người nhận đi làm chưa ra lấy kịp. Với chuyển phát, thùng có thể nằm qua đêm ở điểm trung chuyển. Mỗi giờ nằm ở chỗ nóng là mỗi giờ trái chín nhanh hơn dự tính, nên khi không chắc thì gửi trái cứng hơn một chút.
Với trái không chín tiếp như bưởi, cam, việc tính ngược đơn giản hơn: trái ăn được ngay khi tới, chỉ cần quãng đường không quá dài để vỏ không héo. Với nhãn, vải, chôm chôm, tính ngược lại cho thấy rõ vì sao chỉ nên gửi gần: tổng thời gian từ hái tới ăn nên gói trong vài ngày.
Sầu riêng, mít: gửi sao cho không phiền người khác
Hai loại trái này thường được gửi nhiều nhất vì mỗi trái lớn, nhà vườn hay muốn chia cho con cháu. Vấn đề là mùi. Trên xe khách, trong kho chuyển phát hay trên máy bay, mùi sầu riêng, mít chín làm phiền người khác và có thể bị từ chối nhận. Nhiều hãng hàng không và nhà xe có quy định hạn chế hoặc không nhận sầu riêng; quy định khác nhau và thay đổi, nên hỏi trước mỗi lần gửi.
Cách giảm phiền: gửi trái đã già nhưng chưa chín, chưa toả mùi; bọc kín từng trái nhiều lớp giấy rồi túi ni lông dày (riêng với trái chưa chín, quãng ngắn), đặt trong thùng chắc; ghi chú rõ bên ngoài. Một cách khác là tách múi, cho vào hộp kín cấp đông, gửi trong thùng giữ lạnh nếu quãng đường và dịch vụ cho phép.
Với người nhận, dặn trước: sầu riêng tới nơi để ở chỗ thoáng, không để trong phòng ngủ, xem dấu hiệu chín rồi mới bổ; mít để nơi thoáng vài ngày, khi thơm rõ mới xẻ. Đừng để người nhận phải đoán.
Dặn người nhận: một tờ hướng dẫn ngắn trong thùng
Người nhận ở phố thường không quen trái vườn. Họ có thể cho xoài còn cứng vào tủ lạnh ngay, để bưởi trên nóc tủ lạnh nóng, hay chờ xoài chín vàng mới ăn trong khi giống đó chín vẫn xanh. Một tờ giấy nhỏ hoặc một tin nhắn ghi rõ loại trái, ngày hái, cách để và cách biết khi nào ăn được giúp trái không bị phí.
Nội dung nên có: trái gì, giống gì nếu biết; ngày hái; loại này cần ủ hay ăn ngay; để ở đâu (ngoài tủ hay ngăn mát); dấu hiệu chín; nên ăn trong khoảng bao lâu. Với trái có phun thuốc, có thể ghi thêm đã qua thời gian cách ly bao nhiêu ngày, như một sự minh bạch dễ chịu với người nhận.
Tờ hướng dẫn cũng là chỗ để viết vài dòng thăm hỏi. Với nhiều gia đình, thùng trái gửi lên phố là một kiểu thư nhà, và chính những dòng đó làm người nhận nhớ rằng phía sau thùng trái là một khu vườn và những người đang chăm nó.
Gửi trái ra nước ngoài: hầu như không nên tự gửi trái tươi
Nhiều nước kiểm soát rất chặt việc mang hoặc gửi trái cây tươi qua biên giới để ngăn sâu bệnh, ruồi đục trái lây lan. Trái tươi trong hành lý cá nhân hay bưu kiện thường bị tịch thu và có thể bị phạt nếu không khai báo. Trái cây xuất khẩu chính ngạch phải qua quy trình kiểm dịch, xử lý và giấy tờ riêng mà người gửi cá nhân gần như không thể làm cho một thùng quà.
Vì vậy, với người thân ở nước ngoài, hãy tra quy định của nước đến trên trang chính thức của cơ quan kiểm dịch hoặc hải quan nước đó, hoặc hỏi đơn vị vận chuyển quốc tế, trước khi định gửi. Trong đa số trường hợp, trái sấy, mứt đóng gói kín có nhãn rõ ràng có cơ hội qua được hơn trái tươi, nhưng cũng không chắc chắn với mọi nước.
Có khi cách gửi tốt nhất là gửi ảnh và câu chuyện: ảnh cây trổ bông, ảnh trái đầu mùa, đoạn video cả nhà đi hái. Trái thì để dành cho lần người thân về quê, ăn ngay dưới gốc cây.
Gửi cho nhiều nhà cùng lúc mà không rối
Vào mùa trái chính, nhiều gia đình gửi cùng lúc cho ba bốn nhà con cháu ở các nơi. Rối nhất không phải ở việc đóng thùng mà ở chỗ thùng nào cho ai, nhà nào nhận lúc nào, ai đã báo nhận. Một danh sách đơn giản trên giấy hay trong điện thoại, mỗi dòng một thùng: người nhận, loại trái, số trái, ngày gửi, cách gửi, đã nhận chưa, trái tới nơi ra sao.
Chia đều không có nghĩa là thùng nào cũng giống hệt nhau. Nhà ở xa nhận trái cứng, chịu đường như bưởi, xoài già; nhà ở gần nhận thêm nhãn, chuối, những thứ không đi xa được. Nhà đông người nhận nhiều hơn, nhà neo người nhận ít mà ngon. Nói trước với các nhà về cách chia như vậy sẽ tránh được so bì không đáng có.
Sau mùa, đọc lại danh sách: thùng nào tới nơi tốt, thùng nào hỏng nhiều, do trái hay do cách gửi. Đó là kinh nghiệm riêng của vườn nhà mình, quý hơn mọi lời khuyên chung.
Câu hỏi thường gặp
Gửi xoài đi xa nên hái trước mấy ngày?
Không có con số chung. Hái xoài đủ già nhưng còn cứng ngay trước ngày gửi, làm nguội, để ráo rồi đóng thùng. Quãng đường càng dài, trái càng nên cứng. Trái sẽ chín dần trên đường hoặc ở nhà người nhận sau vài ngày tuỳ giống và thời tiết.
Có nên bọc kín thùng trái cây bằng ni lông cho khỏi ướt mưa không?
Không nên bọc kín cả thùng. Trái cần thoáng khí, bọc kín làm hơi nước đọng và trái mau thối. Nếu sợ mưa, dùng thùng carton dày, dán băng dính chống thấm ở mép, hoặc đặt thùng trong một bao lớn có lỗ thoáng, chỉ che phía trên.
Gửi nhãn đi xa có giữ được không?
Nhãn chỉ nên gửi quãng ngắn, một hai ngày. Hái sáng sớm, làm nguội, cắt bỏ lá, cho vào túi giấy đặt trong thùng thoáng, đường xa thì kèm túi đá gel bọc kín. Vỏ nhãn sẽ sạm dần nhưng thịt vẫn ăn được nếu chưa có mùi chua.
Thùng trái tới nơi có vài trái dập thì làm sao?
Lấy ngay những trái dập ra, ăn trước hoặc bỏ nếu đã thối, lau khô các trái bên cạnh. Báo lại cho người gửi để lần sau điều chỉnh độ chín, cách chèn hay cách gửi. Vài trái dập trong thùng lớn là bình thường; dập nhiều thường do trái chín quá hoặc bị lăn.
Có thể gửi trái cây kèm thực phẩm khác trong cùng thùng không?
Không nên. Trái cây toả ethylene và hơi ẩm, có thể làm rau héo, bánh ẩm, đồ khô mốc. Trái có mùi mạnh làm ám mùi thực phẩm khác. Nếu buộc phải gửi chung, đóng riêng từng loại trong hộp kín hoặc túi riêng và chia ngăn rõ ràng.
Gửi trái cây có cần khai báo gì khi gửi trong nước không?
Gửi trái cây làm quà trong nước thường chỉ cần khai đúng tên hàng với nhà xe hoặc đơn vị chuyển phát để họ xếp đúng chỗ. Trái có mùi mạnh nên báo trước. Quy định riêng của từng đơn vị khác nhau, nên hỏi họ trước khi đóng thùng.